Symud Mwy – astudiaeth achos cynllun Hamdden Egnïol

Nod y prosiect oedd datblygu amrywiaeth o fentrau yn cyfeirio gweithgareddau at ddarpariaethau hamdden ochr sych a lleoliadau cymunedol. Hefyd i gynyddu lefelau gweithgaredd corfforol a lles a lleihau unigrwydd yn y boblogaeth a nodir.

Mae’r Cynllun Hamdden Egnïol (CHE) wedi cyflwyno rhaglen gweithgaredd corfforol helaeth trwy gydol yr haf yn 2022 ar draws canolfannau GLL yng Nghaerdydd. Mae gweithgareddau wedi darparu cyfleoedd hygyrch i gymryd rhan mewn chwaraeon ac ymarfer corff, mewn gofod hamdden lleol, sydd wedi cynnwys gweithgareddau sy’n briodol i oed fel pilates, ioga, cyflyru’r corff a dosbarthiadau hyfforddiant cylchol llai heriol, gan ddefnyddio hyfforddwyr mewn canolfannau hamdden. Mae Chwaraeon Caerdydd hefyd wedi gallu cadw partneriaid cymunedol pwysig, sydd wedi ategu’r fenter hon gyda chyfleoedd ‘troi i fyny a chwarae’ wedi eu targedu mewn gofod gwyrdd a mannau lleol (neuaddau cymunedol/stiwdios). Yn ystod y cyfnod hwn, cafodd rhai mathau o ddarpariaeth gymunedol eu hatal dros dro yn ystod cyfnod yr haf (oherwydd cyfnodau tawel partneriaid ac ail-lansio), ond mae’r Cynllun Hamdden Egnïol wedi parhau’n weithgaredd poblogaidd i oedolion hŷn (50+); gyda darpariaeth hamdden a chymunedol yn cyflawni 837 o gysylltiadau ar draws y cyfnod hwn.

Yn ystod y misoedd canlynol, ailsefydlwyd gweithgareddau ychwanegol gyda phartneriaid cyflenwi (Clwb Tennis Bwrdd Dinas Caerdydd, Rubicon Dance, Rise ac ati) fydd yn gallu darparu gweithgareddau wedi eu cydlynu ar draws arc deheuol Caerdydd.

Mae’r ddarpariaeth yn cynnwys gweithgareddau trwy arlwy ‘Hamdden Egnïol’ a chymunedol (hybrid), gyda’r rhan fwyaf o sesiynau’n cael eu cynnig ar gyfradd gymunedol ostyngol o £3 y sesiwn. Mae amrywiaeth o weithgareddau (e.e. ioga, cerdded nordig a chyflyru llai heriol) yn cael eu cyflwyno o fewn chwe chanolfan hamdden ar draws Caerdydd, yn cynnwys Canolfan Hamdden Llanisien, Canolfan Hamdden y Gorllewin, Canolfan Hamdden y Tyllgoed, Canolfan Hamdden Maendy, Hyb STAR a Chanolfan Hamdden y Dwyrain. Yn ogystal â gweithgareddau hamdden, mae Chwaraeon Caerdydd wedi ymestyn ei bartneriaeth gyda sefydliadau fel Pedal Power, sydd yn cynnig beicio cynhwysol o amgylch Parc Bute, sydd yn manteisio ar y gofod gwyrdd a chaffi’r ganolfan, lle mae’r cyfranogwyr yn cymdeithasu gyda lluniaeth ar ôl y sesiwn. Mae Hoci Cymru (sydd wedi eu lleoli yng Ngerddi Sophia) wedi cyflwyno profiad tebyg trwy ‘Hoci Cerdded’, gan roi cyfle i gymryd rhan mewn lleoliad elît ac yna sgwrsio gyda lluniaeth yng nghaffi Chwaraeon Cymru ar ôl hynny. Mae Chwaraeon Caerdydd hefyd yn bartner allweddol yn cynnal cynllun peilot sy’n cyflwyno Criced Cloc (fel rhan o’r Cynllun Hamdden Egnïol), math o ddarpariaeth eistedd, sydd yn canolbwyntio ar symudedd, cydsymudiad a gweithgaredd cymdeithasol. Mae’r sesiynau blasu hyn wedi cael eu cyflwyno mewn gofod Hyb a gofal (gwasanaethau tai) ar draws Dwyrain a Gorllewin Caerdydd, er mwyn bod yn gynhwysol i’r rheiny sy’n breswylwyr/aelodau yn y lleoliadau hyn. Mae’r partneriaethau pwrpasol hyn sydd â mwy o ffocws ar y gymuned yn arddangos nifer o lwyddiannau parhaus, boed yn gyfranogwyr yn pontio i sesiynau prif ffrwd, cynnal lefelau gweithgaredd corfforol neu fynychwyr newydd yn profi’r ddarpariaeth hon am y tro cyntaf.

Ers i Chwaraeon Cymru a’r tîm Symud Mwy berchnogi’r Cynllun Hamdden Egnïol, mae partneriaid a chyfranogwyr wedi talu teyrnged i’r effaith y mae’r ddarpaeriaeth wedi ei chael yn eu lleoliadau priodol. Mae tîm Symud Mwy wedi cynnal cyfweliadau lled-strwythuredig a grwpiau ffocws/adborth gyda chyfranogwyr, i roi mewnwelediad ar eu profiadau a’r ystyriaethau pellach y dylem eu cael, i lywio datblygiad a golwg gweithgareddau CHE. Tra’n cynnal y prosesau hyn, mae amrywiaeth o fynychwyr hamdden wedi amlygu’r buddion corfforol, meddyliol a chymdeithasol y maent wedi eu profi, gydag un mynychwr hyfforddiant cylchol llai heriol yn nodi eu bod wedi “teimlo’r buddion, ffitrwydd gwell, gallu cerdded i fyny’r grisiau heb ddal ymlaen, plygu, eistedd, codi, agwedd feddyliol well, cyfeillgarwch newydd. Yn ogystal, mae partneriaid cyflwyno wedi amlygu arwyddocad CHE i’r cynulleidfaoedd y maent wedi gallu eu cyrraedd o ganlyniad i’r cyllid hwn a’r ddarpariaeth wedi ei chydgynhyrchu. Dywedodd Hilary (hyfforddwr Pedal Power) “Mae’r prosiect wedi ein galluogi i ymgysylltu â chyflwyno sesiynau beicio gallu cymysg i gynulleidfa fawr o 60+ ar draws Caerdydd”.

Yn ogystal â hyn, mae’r cyfranogwyr wedi amlygu amrywiaeth o resymau personol pam y mae’r cynllun wedi gwneud cymaint o wahaniaeth iddyn nhw, sydd i gyd yn ymwneud a’r ffactorau a’r themâu sydd wedi dylanwadu ar eu cyfranogiad. Trafododd rhai cyfranogwyr eu hysgogiad i gymryd rhan, gan ddweud “Roeddem i gyd yn teimlo bod mynychu dosbarthiadau wedi bod o fudd i’n lles corfforol, cymdeithasol ac emosiynol sydd yn hanfodol ar ôl ymddeol o weithio ers blynyddoedd lawer”. Amlygodd menyw arall yn y sesiwn gymunedol yr hyn yr oedd yn ei olygu iddi hi, trwy’r teimlad o ddiben a chysylltedd, gan ddatgan “Nid oes gennyf unrhyw deulu a braidd dim ffrindiau…mae hwn yn achubiaeth”. Yn ogystal â hyn, mae heriau mwy diweddar yn cynnwys y pandemig a’r heriau economaidd presennol wedi cael effaith sylweddol ar gyfranogiad mewn gweithgaredd corfforol a chwaraeon cymunedol. Cyfeiriwyd at hyn gan nifer o gyfranogwyr a gyfeiriodd at yr elfennau hyn, fel ffactorau sydd wedi dylanwadu ar eu cyfranogiad yn y cynllun. Dywedodd mynychwr Canolfan Hamdden y Dwyrain fod CHE wedi eu galluogi “i wella fy ffitrwydd, sydd wedi gwaethygu’n sylweddol ers Covid, gallu cymysgu gyda phobl eraill, mwynhau eu cwmni ac ar yr un pryd dod yn iachach ac yn fwy ffit”. Ac mae cost gostyngol gweithgareddau sesiynau Pedal Power wedi golygu “heb rywbeth fel hyn (CHE – Beicio), ni fyddwn byth wedi rhoi cynnig arni”

Cynllun Hamdden Egnïol – English language video. / Mae fideo Cymraeg yma.