Maeth i’ch Un Bach dros 8 Wythnos

Bwriad Maeth i’ch Un Bach yw cefnogi teuluoedd i deimlo’n fwy hyderus ynghylch darparu deiet iach a chytbwys i’w plant ac i’w helpu i fod â phwysau iach. Y nod hirdymor yw gostwng nifer y plant sy’n dechrau yn yr ysgol sy’n pwyso mwy na’r hyn sy’n iach. Mae’r rhaglen yn agored i bob teulu sydd â phlentyn/plant 5 oed neu iau sy’n byw yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg. Gall teuluoedd sydd â phlentyn 5 oed neu iau atgyfeirio eu hunain i’r rhaglen neu gael eu hatgyfeirio gan weithiwr iechyd proffesiynol.

Datblygwyd y rhaglen gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro a Deietegwyr Iechyd Cyhoeddus ac fe’i darparwyd yn flaenorol mewn sesiynau 2 awr o hyd bob wythnos am 6 wythnos. Mae’r rhaglen yn cwmpasu amrywiaeth o wahanol bynciau, gan gynnwys:

  • deiet cytbwys ar gyfer plant ifanc
  • maint y dognau
  • byrbrydau iach
  • defnyddio strategaethau rhianta i bennu cyfyngiadau a ffiniau
  • argymhellion i reoli bwyta ffyslyd
  • darllen labeli bwyd
  • argymhellion i arbed amser ac arian.

Bydd rhieni/gofalwyr yn mynychu’r sesiynau gyda’u plentyn ond bydd y plentyn yn mynychu eu sesiwn eu hunain a gynhelir gan staff gofal plant cofrestredig. Bydd y plant yn cymryd rhan mewn rhaglen o weithgareddau bwyd gwahanol a chwarae actif. Mae’r gweithgareddau wedi’u dylunion er mwyn i blant ddysgu am fwydydd iach, i gynyddu eu cysylltiad â bwydydd gwahanol ac i fod yne gnïol. Mae’r gweithgareddau bwyd anniben o fudd arbennig i’r plant sy’n sensitif i fwyd o wahanol ansawdd.

Mae’r rhieni/gofalwyr yn mynychu sesiwn gyda rhieni/gofalwyr eraill ac yn cymryd rhan mewn gweithgareddau a thrafodaethau anffurfiol ynghylch pwnc yr wythnos honno. Bydd pob sesiwn yn dod i ben gydag amser byrbryd iach i’r teulu. Wrth fynychu’r sesiynau ar fformat 6 wythnos, gwahoddir y teuluoedd hefyd i fynychu Sesiwn Gweithgaredd Teulu ar ddiwrnod gwahanol a ddarperir gan hyfforddwyr chwarae/chwaraeon.

Dechreuodd y rhaglen grŵp Maeth i’ch Un Bach ddarparu grwpiau wyneb yn wyneb ym mis Medi 2021. Dros y cyfnod rhwng mis Medi 2021 a mis Medi 2022, darparwyd 12 o raglenni gan gyrraedd 73 o deuluoedd. Roedd y gwerthusiad o’r fformat 6 wythnos yn gadarnhaol iawn, ond, yn eu hadborth, nododd rhai teuluoedd yr hoffent gwrs hirach a rhagor o gymorth. Teimlai tîm y rhaglen fod llawer o wybodaeth i’w chwmpasu mewn rhai sesiynau a arweiniodd at broblemau o ran amseru. Roedd y presenoldeb yn y sesiynau gweithgaredd teulu ar wahân yn wael, gyda dim ond tua hanner nifer y teuluoedd a oedd yn mynychu’r sesiwn Maeth i’ch Un Bach hefyd yn mynychu’r sesiynau gweithgaredd teulu. Y prif reswm a roddwyd gan y teuluoedd am beidio â’u mynychu oedd nad oeddent yn gallu ymrwymo i ddiwrnod ychwanegol oherwydd ymrwymiadau eraill gan gynnwys rhai gwaith.

Yn dilyn arolwg o’r flwyddyn 1 af o ddarparu’r rhaglen, penderfynwyd y byddai’r rhaglen grŵp Maeth i’ch Un Bach yn cael ei darparu ar sail cynllun peilot dros 8 wythnos yn hytrach na 6 wythnos. Byddai’r rhaglen 8 wythnos yn cynnwys sesiwn wedi’i hymrwymo i fuddion bod yn egnïol, a gweithgareddau wedi’u darparu gan hyfforddwyr chwaraeon sydd â’r hyfforddiant priodol er mwyn i’r rhieni/gofalwyr a’u plentyn gymryd rhan gyda’i gilydd. Penderfynwyd na fyddai’r sesiynau gweithgaredd teulu sy’n cael eu darparu ar ddiwrnod arall yn parhau bellach. Bydd y rhaglen 8 wythnos yn caniatáu rhagor o amser i egluro sut i bennu nodau ac yn cynnwys rhagor o weithgareddau ar arferion amser bwyd cadarnhaol.

Cafodd 4 o’r rhaglenni grŵp Maeth i’ch Un Bach Chi eu cynnwys mewn cynllun peilot ar fformat 8 wythnos yn ystod Chwarter 3 2022-23. Cafwyd gwerthusiad da o’r rhaglenni ac roedd yr adborth gan y tîm yn gadarnhaol. Roedd y pwyntiau cadarnhaol yn cynnwys mwy o amser yn ystod y sesiwn gyntaf i deuluoedd setlo eu plentyn gyda’r staff gofal, mwy o amser ym mhob sesiwn i adlewyrchu a phennu nodau, a chynnwys y sesiwn weithgaredd. Un agwedd negyddol ar y fformat hirach oedd y byddai llai o raglenni’n cael eu darparu bob blwyddyn. Penderfynwyd bod y buddion yn gorbwyso’r agweddau negyddol felly byddai’r rhaglen grŵp teulu Maeth i’ch Un Bach Chi yn newid i fformat 8 wythnos yn y dyfodol.

Mae’r adborth cadarnhaol gan y teuluoedd yn dilyn cwblhau’r rhaglen 6 wythnos wedi parhau ar ôl cwblhau’r rhaglen 8 wythnos. Nododd 100% o’r teuluoedd fod y rhaglen yn rhagorol neu’n dda. Dywedodd 78% o’r teuluoedd a gwblhaodd y rhaglen eu bod yn teimlo’n fwy hyderus i ddarparu ffordd o fyw iachach i’w teulu.

Cyflwynwyd yr enghreifftiau o adborth a ganlyn gan deuluoedd a fynychodd y rhaglen Maeth i’ch Un Bach Chi dros 8 wythnos.

  • ‘Cwrs rhagorol, yn llawn gwybodaeth, ac roedd yn braf teimlo fel fy mod wedi fy nghefnogi, ac yn dysgu i wneud dewisiadau gwell i’r holl deulu.’
  • ‘Mae’r rhaglen Maeth i’ch Un Bach yn anhygoel, fe wnaeth fy helpu gymaint gyda rhianta a sut mae ein teulu’n bwyta bellach. Mae hefyd wedi fy helpu fi a fy neiet yn fawr.’
  • ‘Rwyf wedi caru’r rhaglen hon, ac mae’r cymorth i mi a fy mab wedi bod yn anhygoel. Bydd y newidiadau rydym wedi’u gwneud o fudd i ni oll fel teulu am flynyddoedd i ddod. Diolch.’
  • ‘Defnyddiol iawn i bob teulu, mae wedi ein helpu’n fawr iawn.’

Thema gyffredin drwy’r holl adborth gan deuluoedd oedd y teimlad o gael eu cefnogi, cymorth gan rieni eraill, undod a gwneud ffrindiau newydd. Bu’r thema hon yn fwy amlwg ar ôl cwblhau’r rhaglen 8 wythnos.

Daw’r adborth hwn gan aelod o’r tîm sy’n hwyluso sesiynau’r rhaglen.

“Rwyf wedi canfod bod darparu’r grŵp Maeth i’ch Un Bach Chi dros 8 wythnos yn hytrach na 6 wythnos wedi arwain at ganlyniadau gwell i’r rhieni a’r hwyluswyr. Mae cael mwy o amser i ddarparu’r rhaglen yn golygu ein bod yn gallu ymdrin â phynciau mewn mwy o fanylder, sy’n rhoi mwy o ddealltwriaeth i rieni. Mae perthynas well rhwng y teuluoedd a’r hwyluswyr hefyd.”

Fe wnaeth y staff gofal plant sy’n edrych ar ôl y plant roi adborth hefyd eu bod yn teimlo bod y rhaglenni hirach yn cynorthwyo datblygiad y plant ymhellach gan fod y plant yn dod i adnabod y staff yn well ac felly maent yn teimlo’n fwy cyfforddus wrth gymryd rhan mewn gweithgareddau.

Gofynnwyd i’r teuluoedd gwblhau holiadur cyn ac ar ôl y rhaglen. Mae’r data ar y datblygiad terfynol wedi gwella ar ôl cwblhau’r rhaglen 8 wythnos o gymharu â’r rhaglen 6 wythnos:

Adroddodd 100% o’r teuluoedd ddatblygiad terfynol (o leiaf 1 pwynt ar gyfer o leiaf 2 fesur) (92% ar y rhaglen 6 wythnos).

Adroddodd 81% o’r teuluoedd fod eu plentyn yn bwyta mwy o ffrwythau a llysiau (56% ar y rhaglen 6 wythnos).

Adroddodd 70% o’r teuluoedd fod eu plentyn yn bwyta llai o fwydydd a diodydd sydd â lefelau uchel o fraster a siwgr (65% ar y rhaglen 6 wythnos).

Adroddodd 100% o’r teuluoedd eu bod wedi dysgu rhywbeth newydd ers mynychu’r rhaglen. Y pynciau mwyaf cyffredin a adroddwyd fel y rhai mwyaf defnyddiol oedd dysgu ynghylch:

  • Maint cywir dognau
  • Darllen labeli bwyd
  • Byrbrydau iach

Adborth cyffredin arall gan y teuluoedd oedd eu bod yn teimlo’n fwy hyderus o gwmpas amseroedd bwyta ac ynghylch sut i ymdrin â sefyllfaoedd yn bwyllog.

Daeth yr adborth a ganlyn i law:

‘Rwy’n teimlo’n fwy hamddenol o gwmpas amseroedd bwyd.’

‘Dysgais gryn dipyn am fy hunan a sut i ymdrin â sefyllfaoedd.’

‘Rwy’n cynllunio prydau yn well, rydym yn eistedd gyda’n gilydd i fwyta ac rwy’n teimlo’n fwy hamddenol yn ystod amseroedd bwyd.’

Mae’r tîm Maeth i’ch Un Bach Chi yn parhau i fyfyrio ar yr arferion presennol a’r ffyrdd i wella’r rhaglen. Mae sesiynau myfyrio mewn grŵp rheolaidd yn cael eu cynnal i roi cyfle i’r staff roi adborth ar yr hyn sy’n mynd yn dda ac unrhyw heriau sydd. Yn dilyn un o’r sesiynau hyn, cytunwyd y dylid llunio ffurflen fyfyrio strwythuredig y gellid ei llenwi gan y staff ar ôl pob sesiwn i nodi’r llwyddiannau, yr hyn y gellid ei wella ac unrhyw broblemau e.e. adnoddau/lleoliad ac ati.

Pan ofynnwyd a oedd unrhyw beth ar goll o’r rhaglen, nododd rhai teuluoedd yr hoffent fod wedi cael mwy o gymorth gyda chynllunio a syniadau am brydau. Bydd yr adborth hwn yn cael ei ystyried wrth adolygu cynnwys y rhaglen.